Chiếc “áo bông tròn” của dân tộc Cor

(Báo Quảng Ngãi)- Áo dài khăn đóng không chỉ là bộ trang phục cổ điển của người Việt, mà nó cũng là loại trang phục truyền thống được ưa thích của các già làng dân tộc Cor sinh sống ở miền núi tỉnh Quảng Ngãi, Quảng Nam. Đồng bào gọi đó là “áo bông tròn” vì hoa văn hình tròn tượng hình chữ “Thọ”, chữ “Vạn”, rồng trên nền vải lụa, không giống như hoa văn băng dải dạng hình học, đường gấp khúc trên vải thổ cẩm của người miền núi.

Trang phục áo dài lụa bông tròn của già làng dân tộc Cor.  ẢNH: TẤN VỊNH

Trang phục áo dài lụa bông tròn của già làng dân tộc Cor. ẢNH: TẤN VỊNH

Khi mặc áo dài, đồng bào Cor cũng không quên chiếc chăn đóng hoặc khăn quấn trên đầu cùng với những chuỗi trang sức. Việc ăn mặc này xuất phát từ quá trình tiếp xúc, ảnh hưởng văn hóa lẫn nhau giữa các nhóm dân cư. Trong đời sống của đồng bào các dân tộc miền núi đã xuất hiện sự “vay mượn văn hóa” (cultural borrowings), tiếp nhận các sản phẩm văn hóa của tộc người khác, trong đó có sự tiếp nhận các loại hình trang phục của các dân tộc cận cư. Khi mặc áo dài, đồng bào Cor cũng không quên chiếc chăn đóng hoặc khăn quấn trên đầu cùng với những chuỗi trang sức đẹp. Việc ăn mặc này xuất phát từ quy trình tiếp xúc, tác động ảnh hưởng văn hóa truyền thống lẫn nhau giữa những nhóm dân cư. Trong đời sống của đồng bào những dân tộc bản địa miền núi đã Open sự “ vay mượn văn hóa truyền thống ” ( cultural borrowings ), đảm nhiệm những mẫu sản phẩm văn hóa truyền thống của tộc người khác, trong đó có sự đảm nhiệm những mô hình phục trang của những dân tộc bản địa cận cư .

Người Cor không có nghề dệt thổ cẩm, không thể làm ra vải vóc để may mặc. Họ phải trao đổi với người Ca Dong để có đồ thổ cẩm, sáng tạo ra một số loại trang phục như khố, áo quấn, váy có viền hoa văn thổ cẩm. Người Cor xưa đã tạo ra chiếc áo dài lễ nhuộm màu xanh hoặc màu chàm, vấn theo kiểu áo cà sa của nhà Phật, không cần may vá. Đó chính là áo dài lễ nguyên gốc mang nét đặc trưng của tộc người. Đồng bào Cor còn mua vải vóc, quần áo của người Việt (Kinh) để mặc và chế tác thành những bộ trang phục truyền thống, tiêu biểu là váy áo của nữ giới.

Trong liên hoan của người Cor, bên cạnh phục trang truyền thống lịch sử khố áo thổ cẩm, ta còn thấy những già làng mặc chiếc áo dài khăn quấn của người Việt. Theo nhà nghiên cứu Cao Chư, loại áo dài lễ ( ao cót ) được gia nhập lên vùng người Cor vào khoảng chừng giữa thế kỷ XIX trở đi và nó đã nhanh gọn sửa chữa thay thế loại áo dài kiểu vấn giống như áo “ cà sa ” đã có từ trước của đồng bào. Cùng với áo dài, đồng bào cũng rất thích dùng chiếc khăn đóng, khăn quấn hoặc khăn thắt. Áo dài thường may kiểu áo kép, có nhiều màu, xanh đỏ, vàng, tím, xanh lá cây … Riêng trong lễ tang, người kiêng mặc áo dài màu đỏ. Một số già làng dân tộc bản địa Cor vùng “ Đường nước ” thuộc địa phận huyện Trà Bồng ( Tỉnh Quảng Ngãi ) lại ưa dùng chiếc áo dài màu đỏ. Để không mất đi truyền thống, thay vì chiếc khăn đóng, người ta lại dùng chiếc khăn thổ cẩm rực rỡ tỏa nắng hoa văn, sắc tố. Hay chiếc áo dài có cách may riêng không giống với người Việt. Cá biệt, có nơi đồng bào phối hợp giữa phục trang của người Kinh với phục trang dân tộc bản địa : Mặc áo dài và đóng khố …

Vấn đề khác nhau giữa phục trang của đàn ông người Kinh và những già làng miền núi chính ở bộ trang sức đẹp kèm theo. Đàn ông người Kinh ít khi đeo trang sức đẹp kèm theo áo dài, trong khi đó những già làng dân tộc bản địa Cor, dân tộc bản địa Cơ Tu lại rất coi trọng bộ trang sức đẹp khi diện áo dài. Lễ hội là dịp để những già làng khoe những món trang sức đẹp đắt giá nhất của mái ấm gia đình. Điều này biểu lộ tính cách, sự phong phú, sang chảnh của từng người .
Già làng và các thiếu nữ dân tộc Cor.   ẢNH: TẤN VỊNH

Già làng và các thiếu nữ dân tộc Cor. ẢNH: TẤN VỊNH

Chỉ những mái ấm gia đình phong phú mới có áo dài đẹp và bộ trang sức đẹp quý và hiếm. Trang sức nanh heo, vuốt thú, cườm đá, vỏ ốc, lục lạc đồng … được xâu thành chuỗi hỗn hợp tạo ra bộ phục trang hoàn hảo nhất. Đặc biệt, những vị già làng khi làm chủ lễ cúng bái thường đeo chuỗi trang sức đẹp hạt cườm có điểm xuyết vài chiếc lục lạc đồng. Trong lễ cúng Giã rạ ( kết thúc vụ mùa của dân tộc bản địa Cor ), thầy cúng dùng xâu lục lạc và cườm rung lên, gọi hồn lúa nhập vào cườm và lục lạc. Đồng bào tin rằng khi làm nghi thức như vậy, hồn lúa sẽ phân biệt và sẽ đến ở với mái ấm gia đình, giữ chòi lúa, phù hộ cho mái ấm gia đình luôn no đủ .

Áo dài khăn đóng là trang phục truyền thống của dân tộc Kinh, nhưng lại có sức hút đối với dân tộc Cor và một số tộc người miền núi trên dải Trường Sơn. Nó là trang phục không thể thiếu của các già làng, thầy cúng trong những nghi lễ thiêng liêng. Chiếc “áo bông tròn” cũng góp phần làm cho lễ hội thêm phần long trọng, nghiêm trang, màu sắc đa dạng, tươi vui hơn. Sự giao thoa văn hoá đã cho họ sự lựa chọn phù hợp để làm đẹp, làm phong phú hơn đời sống văn hoá của tộc người.

Không riêng đồng bào Cor mà một số tộc người khác như Cơ Tu, Bru – Vân Kiều, Tà Ôi… sinh sống ở dọc dải Trường Sơn đều sử dụng trang phục áo dài khăn đóng hoặc khăn quấn. Trong lễ kết nghĩa, lễ cưới, hát lý – nói lý, già làng Cơ Tu ở các huyện miền núi Quảng Nam thường mặc áo dài lụa xanh, đội khăn đóng, đeo nhiều món trang sức tùy theo sở thích của từng người. Dân tộc Bru – Vân Kiều ở Quảng Trị, Quảng Bình, các thầy mo, thầy cúng bắt buộc phải mặc áo dài lụa màu xanh trong lúc thực hành các lễ nghi. Bộ sưu tập ảnh chủ đề “Thần linh – Tổ tiên – Thầy cúng” (Triển lãm tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam năm 2018) của nhà dân tộc học nổi tiếng Vagryas Gabo, có khá nhiều ảnh chụp thầy cúng người Bru – Vân Kiều mặc áo dài khăn đóng. Một điều đáng lưu ý là trong khi những vị cao niên người Kinh mặc áo dài, khăn đóng màu đen là khá phổ biến thì các già làng dân tộc thiểu số không sử dụng màu này. Người Cor ở Quảng Ngãi thích áo dài nhiều màu, người Cơ Tu và người Bru – Vân Kiều thích áo dài màu xanh.

TẤN VỊNH

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.